Nostalji 1 . İstanbul Hatıraları

Nahit Kubilay

Ocak 2009

Geçen gün bir dostum dert yanıyordu. Çocuğu ile kendi çocukluk günleri hakkında konuşurken, aniden çocuğundan “baba sende çok nostaljik takılıyorsun bırak bunları artık” diye tepki aldığını hayretle anlattı. Bende “çocuk haklı geçmişi bırak geleceğe bak” diye takıldım birazda kızacağını bile bile.

Ayrılınca uzun uzun düşündüm. Nostaljinin kelime anlamı geçmişe özlem olarak nitelendirilen bu duygu ya da durum, genellikle yaşlılıkla ortaya çıkabilir. Gibi saptamalar var.

Tabii geçmişle yaşamak hep eskiyi anmak hoş bir şey olmasa gerek. Teknoloji çağında geleceğe bakmak kendimizi yenilemek geliştirmek çok daha önemli. Ama bir bakıyorum hemen tüm şarkıcılar, eski sevilen eserlerini nostalji adıyla niye yeniden yapıyorlar. Birçok ozanımızın bugün çok severek okuduğumuz şiirlerinde geçmişe, yaşadıkları yerlere sevgililerine duydukları özlem var.

Yani sanatın hemen her dalında biraz, bazen çok, nostalji yok mu ?

Nostalji o kadar kötü bir şey mi acaba.

Hadi gelin bizde biraz nostalji yapalım.

Yaşı ellinin üzerinde olan ve İstanbul’da yaşamış tüm dostlar bilirler ve sohbetlerinde hep “ah o eski İstanbul” söylemi vardır. Tabii bende de var. Çocukluğumda Üsküdar Doğancılar'da yamaç aşağı patika bir yoldan indiğimiz Salacak'taki Çiftekayalar Plajı hiç gözümün önünden gitmez.

Üsküdar Harem sahil yolundan arabayla geçerken bir zamanlar buradan nasıl denize girdiğimi düşünürüm.

Sadece buradan mı ? İstanbul’un herhangi bir yerinden rahatlıkla denize girdiğimiz, akşam yemeğini bedavaya getiren taze iri istavritleri nasıl tuttuğumuz unutulur mu?

Boğazda çingene vapuru dediğimiz küçük vapurlarla gezerken ve güvertede çayımızı yudumlarken vapurla yarış eden yunusları seyretmek unutulur mu?

Çamlıca tepesinde çam ağaçlarının altına uzanıp Marmara’yı Boğazın o eşsiz güzelliğini seyredenler o günleri unutabilir mi? Hele birde yanınızda sevgiliniz varken…

Feneryolu’nun manolya kokulu sokakları, Selimiye’den inerken incir kokularının nasıl insanı mest ettiği, hemen her köşedeki arguvan ağaçlarının mosmor görüntüleri unutulur mu?

Aşiyan’da yediğimiz yengen tostu şimdi var mı? Pastırmanın çemenini de sürerdi içine o lezzetin nedeni de bumuydu acaba. Toptaşı yokuşunda cumbalı evlerin arasında gezinmek sanki bir masal dünyasında gezinmek gibi bir şeydi. Kurbağalı dereden sandalla açılmak Moda kadınlar plajının açıklarında hem balık tutma hem doyasıya yüzmek mavi Marmara’da tabii hemde plajdan denize giren güzellerle arkadaşlık fırsatları aramak ne güzeldi, unutulur mu?

Dostluklar bir başka güzeldi Çiçek Pasajında rakının tadı da bir başka güzel. Beyoğlu ayrı bir kültürdü.

Bugün bile efkarlandığımızda genç yaşlı hepimizden şu mısralar dökülmez mi?

Kimimiz büyük ozan Yahya Kemal Beyatlı ‘nın ismini bile hatırlamaz ama… ; mırıldanır;

Sana dün bir tepeden baktım aziz İstanbul!

Görmedim gezmediğim, sevmediğim hiçbir yer.

Ömrüm oldukça gönül tahtına keyfince kurul!

Sade bir semtini sevmek bile bir ömre değer.

Nice revnaklı şehirler görünür dünyada,

Lakin efsunlu güzellikleri sensin yaratan.

Yaşamıştır derim en hoş ve uzun rüyada

Sende çok yıl yaşayan, sende ölen, sende yatan.

Hele birde Münir Nurettin Selçuk’un o eşsiz bestesi ve onun sesinde bu şarkıyı dinlemek yok mu…
Ama kaçımız bu yedi tepe neyin nesidir diye hiç düşünmüş mü dür. Bu binalar içinde nere tepe nere düzlük belli bile değil.

Bilgi için anımsıyalım bu yedi tepeyi :

1. Topkapı sarayı, Ayasofya ve Sultanahmet Camiinin bulunduğu tepe
2. Çemberlitaş ve Nuriosmaniye camiinin bulunduğu tepe
3. Beyazıt camii, İstanbul Üniversitesi ve Süleymaniye nin bulunduğu tepe
4. Fatih camiinin bulunduğu tepe
5. Yavuz Selim Camiinin bulunduğu tepe
6. Edirnekapı daki Mihrimah Sultan camiinin bulunduğu tepe
7. Kocamustafapaşa semtinin bulunduğu tepe

Acaba şimdilerde bu yedi tepe nerede, oraların güzelliklerini yazacak bir ozan çıkar mı. Yada yazarsa herhalde, yüksek iş kuleleri ve avm lerle bezenmiş, güzel şehrim filan diye mi başlar satırlarına.
…..
yedi tepeli şehrimde

bıraktım gonca gülümü.

ne ölümden korkmak ayıp,

ne de düşünmek ölümü.
…..

Nazım Hikmet 1956 da memleketinden binlerce kilometre uzakta gene bu yedi tepeli şehrini anımsıyor Karlı Kayın Orma’nında.

Ya büyük düşün adamı ve ozan Attila İlhan’ın şu satırlarına ne demeli.

İSTANBUL AĞRISI

Kanatları parça parça bu ağustos geceleri

Yıldızlar kaynarken

Şangır şungur ayaklarımın dibine dökülen

Sen Eğer yine İstanbul'san

Yine kan kopuklu cehennem sarmaşıkları büyüteceğim

Pançak pançak şiirler tüküreceğim

Demek yine ben

Limandaki direkler ormanında bütün bandıralar ayaklanıyor

Kapı önlerinde boyunlarını bükmüş tek tek kafiyeler

Yahudi sokaklarını aydınlatan Telaviv şarkıları

Mavi asfaltlara çökmüş

Diz bağlıyor

Eğer sen yine İstanbul'san

Kirli dudaklarını bulut bulut dudaklarıma uzatan

Sirkeci Garı'nda tren çığlıklarıyla bıçaklanıp

İntihar dumanları içindeki Haydarpaşa'dan

Anadolu üstlerine bakıp bakıp

Ağlayan

Sen eğer yine İstanbul'san

Aldanmıyorsam

Yakaları karanfilli ....... eğer beni aldatmıyorsa

Kulaklarımdan kan fışkırıncaya kadar

Yine senin emrindeyim

Utanmasam

Gözlerimi damla damla kadehime damlatarak

Kendimi yani şu bildiğim Atilla İlhan'ı

Zehirleyebilirim

Sonbahar karanlıkları tuttu tutacak

Tarlabaşı pansiyonlarında bekarlar buğulanıyor

İmtihan çığlıkları yükseliyor üniversite'den

Tophane İskelesi'nde diesel kamyonları sarhoş

Direksiyonlarının koynuna girmiş bıçkın şöförler

Uykusuz dalgalanıyor

Ulan İstanbul sen misin ?

Senin ellerin mi bu eller

Ulan bu gemiler senin gemilerin mi ?

Minarelerini kürdan gibi dişlerinin arasında

Liman liman götüren

Ulan bu mazot tüküren bu dövmeli gemiler senin mi ?

Akşamlar yassıldıkça neden böyle devleşiyorlar ?

Neden durmaksızın imdat kıvılcımlari fışkırıyor ?

Antenlerinden

Neden ?

Peki İstanbul ya ben

Ya mısralarını dört renkli duvar afişleri gibi boy boy

Gümrük duvarlarına yapıştıran yolcu abbas

Ya benim kahrım

Ya senin ağrın

Ağır kabaralarınla uykularımı ezerek deliksiz yaşattığın

Çaresiz zehirler kusan çılgın bir yılan gibi

Burgu burgu içime boşalttığın

O senin ağrın

O senin

Eğer sen yine İstanbul'san

Yanılmıyorsam

Koltuğumun altında eski bir kitap diye götürmek istediğim

Sicilyalı balıkçılara Marsilyalı dok işçilerine

Satır satır okumak istediğim

Sen

Eğer yine İstanbul'san

Eğer senin ağrınsa iğneli beşik gibi her tarafımda hissettiğim

Ulan yine sen kazandın İstanbul

Sen kazandın ben yenildim

Kulaklarımdan kan fışkırıncaya kadar

Yine emrindeyim

Ölsem yalnız kalsam cüzdanım kaybolsa

Parasız kalsam tenhalarda kalsam çarpılsam

Hiç bir gün hiçbir postacı kapımı çalmasa

Yanılmıyorsam

Sen eğer yine İstanbul'san

Senin ıslıklarınsa kulaklarıma saplanan bu ıslıklar

Gözbebeklerimde gezegenler gibi dönen yalnızlığımdan

Bir tekmede kapılarını kırıp çıktım demektir

Ulan bunu sen de bilirsin İstanbul

Kaç kere yazdım kimbilir

Kaç kere kirpiklerimiz kasaturalara dönmüş diken diken

1949 Eylül'ünde birader mirc ve ben

Sokaklarında mohikanlar gibi ateş yaktık

Sana taptık ulan

Unuttun mu

Sana taptık.

ATTİLA İLHAN

Tapılacak şehir, içinden deniz geçen şehir, dünyanın en güzel şehri : İstanbul.
Seni eski ve güzel halinle anmak nostalji ise eğer ve nostaljik olmak kötü ise. Olsun ne çıkar.
Orhan Veli’yi gözleriniz kapalı bir dinleyin bakalım.

İSTANBUL'U DİNLİYORUM

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı

Önce hafiften bir rüzgar esiyor;

Yavaş yavaş sallanıyor

Yapraklar, ağaçlarda;

Uzaklarda, çok uzaklarda,

Sucuların hiç durmayan çıngırakları

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;

Kuşlar geçiyor, derken;

Yükseklerden, sürü sürü, çığlık çığlık.

Ağlar çekiliyor dalyanlarda;

Bir kadının suya değiyor ayakları;

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;

Serin serin Kapalıçarşı

Cıvıl cıvıl Mahmutpaşa

Güvercin dolu avlular

Çekiç sesleri geliyor doklardan

Güzelim bahar rüzgarında ter kokuları;

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;

Başımda eski alemlerin sarhoşluğu

Loş kayıkhaneleriyle bir yalı;

Dinmiş lodosların uğultusu içinde

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;

Bir yosma geçiyor kaldırımdan;

Küfürler, şarkılar, türküler, laf atmalar.

Birşey düşüyor elinden yere;

Bir gül olmalı;

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;

Bir kuş çırpınıyor eteklerinde;

Alnın sıcak mı, değil mi, biliyorum;

Dudakların ıslak mı, değil mi, biliyorum;

Beyaz bir ay doğuyor fıstıkların arkasından

Kalbinin vuruşundan anlıyorum;İstanbul'u dinliyorum.

Orhan VELİ

İstanbul’u dinliyorum, İstanbul’u yaşıyorum, İstanbul’u anıyorum.

Nostalji yapıyorum. İstanbul bunlara değer.

İstanbul için nostalji yapmaya ne kalem yeter nede klavyenin tuşlarına basacak parmaklarıma güç.

Nostalji 2 de görüşmek üzere